Toz Toplama Sistemleri

Endüstriyel Tesisler İçin Etkili Toz Kontrolü ve Filtrasyon Çözümleri

Toz toplama sistemleri; üretim, kesme, taşlama, zımparalama, kırma, eleme, karıştırma, dolum ve malzeme transferi sırasında oluşan tozları kaynağında yakalayarak çalışma ortamından uzaklaştıran endüstriyel havalandırma sistemleridir.

Sistem, havaya yayılan tozun işletmenin geneline dağılmasını beklemek yerine emiş başlığı, makine bağlantısı veya kapalı kabin aracılığıyla kirleticiyi oluştuğu noktada yakalamayı hedefler. Lokal emiş havalandırması, zararlı toz ve dumanların çalışanların solunum bölgesine ulaşmadan kontrol edilmesinde kullanılan temel mühendislik yöntemlerinden biridir.

Neksa Havalandırma olarak Antalya ve çevresinde fabrikalar, atölyeler ve üretim tesisleri için keşif, projelendirme, kanal imalatı, filtre ünitesi seçimi, fan montajı, otomasyon ve devreye alma hizmetleri sunuyoruz.

Toz Toplama Sistemi Nedir?

Toz toplama sistemi, kirli havayı üretim noktasından çeken, hava kanalları üzerinden filtre ünitesine taşıyan ve havadaki partikülleri ayıran mekanik bir sistemdir.

Sistem genel olarak şu çalışma prensibine sahiptir:

1. Toz, üretim noktasında uygun bir emiş başlığıyla yakalanır.
2. Kirli hava, boru veya kanal hattı içerisinde taşınır.
3. İri parçalar gerekirse ön ayırıcıda tutulur.
4. İnce tozlar filtre ünitesinde ayrıştırılır.
5. Toplanan toz hazneye, kovaya, big-bag sistemine veya konveyöre aktarılır.
6. Filtrelenmiş hava uygun tahliye noktasına yönlendirilir.

Kumaş filtre veya baghouse olarak adlandırılan sistemlerde partiküller, kirli gaz akımı filtre malzemesinden geçerken kumaş yüzeyinde tutulur. Filtre performansı; filtre malzemesi, temizleme yöntemi, hava yükü ve tozun özelliklerinden etkilenir.

Toz Toplama Sistemleri Neden Gereklidir?

Üretim sırasında ortaya çıkan toz yalnızca ortamın kirlenmesine neden olmaz. Tozun türüne ve yoğunluğuna bağlı olarak çalışanların maruziyetini, makine performansını, ürün kalitesini, bakım ihtiyacını ve yangın güvenliğini etkileyebilir.

Doğru projelendirilmiş bir toz toplama sistemi:

• Tozu oluştuğu noktada yakalamaya
• Ortam havasındaki partikül miktarını azaltmaya
• Makine ve yüzeylerdeki toz birikimini sınırlandırmaya
• Çalışma alanının daha düzenli kalmasına
• Ürünlerin tozla kirlenmesini azaltmaya
• Filtrelenebilir malzemenin kontrollü biçimde toplanmasına
• İşletme içindeki temizlik yükünün azaltılmasına

yardımcı olur.

HSE, toz, duman, sis ve gaz gibi hava kirleticilerinin kontrolünde doğru tasarlanmış lokal emiş sistemlerinin kullanılmasını önerir. Sistemin etkili olabilmesi için emiş başlığının, kanalın, filtrenin ve fanın birlikte projelendirilmesi gerekir.

Toz Toplama Sistemlerinin Kullanım Alanları

Metal işleme tesisleri

Taşlama, çapak alma, kesme, polisaj ve yüzey işleme sırasında oluşan metal tozlarının toplanmasında kullanılabilir.

Uygulamanın özelliklerine göre:

• Taşlama tezgâhı emişi
• Polisaj makinesi emişi
• Kesim makinesi bağlantısı
• Kaynak sonrası yüzey temizleme emişi
• Merkezi metal tozu toplama sistemi

kurulabilir.

Metal tozlarında sıcak partikül, kıvılcım, yanıcılık ve patlama riski ayrıca değerlendirilmelidir.

Ahşap işleme tesisleri

Testere, planya, freze, CNC, zımpara ve kenar bantlama makinelerinde oluşan talaş ile ince ahşap tozlarının taşınması için kullanılır.

OSHA, ahşap tozunun kontrolünde temel yöntemin tozu kaynağında uzaklaştıran lokal emiş sistemi olduğunu belirtir. Kanal içerisindeki hava hızının talaş ve tozun çökmesini önleyecek düzeyde tutulması gerekir.

Çimento ve yapı malzemeleri

Kırıcı, değirmen, elek, mikser, konveyör transfer noktası, silo dolumu ve paketleme sırasında oluşan mineral tozlarının kontrolünde kullanılabilir.

Mermer ve doğal taş işleme

Kesme, kırma, yüzey düzeltme ve kuru taşlama sırasında oluşan ince partiküllerin kaynağında toplanmasına yardımcı olur.

Dökümhaneler

Kum hazırlama, döküm temizleme, taşlama ve yüzey işleme operasyonlarında oluşan tozların kontrolü için lokal emiş ve merkezi filtre sistemleri uygulanabilir.

NIOSH tarafından yapılan bir döküm temizleme çalışmasında uygun lokal emiş sisteminin solunabilir toz maruziyetini kullanılan ekipmana bağlı olarak önemli ölçüde düşürdüğü bildirilmiştir.

Gıda üretim tesisleri

Un, şeker, nişasta, baharat, kakao, süt tozu ve benzeri kuru ürünlerin taşınması, karıştırılması, elenmesi ve paketlenmesi sırasında oluşan tozlar için uygulanabilir.

Gıda tozlarında ürün hijyeninin yanı sıra yanıcı toz riski de incelenmelidir.

Kimya ve plastik üretimi

Toz ham maddelerin torba boşaltma, dozajlama, karıştırma ve paketleme noktalarında lokal toz emiş sistemleri kullanılabilir.

Kimyasal tozlarda filtre malzemesi, sızdırmazlık, statik elektrik ve tozun tehlike özellikleri dikkate alınmalıdır.

İlaç üretimi

Hassas veya etkili maddelerin tartım, karıştırma ve dolum işlemlerinde kontrollü lokal emiş sistemleri uygulanabilir.

Madencilik ve mineral işleme

Kırma, eleme, konveyör transferi ve dolum noktalarında tozun kaynağında yakalanması için merkezi toplama sistemleri kullanılabilir. NIOSH, mineral işleme uygulamalarında elektrostatik filtre, kumaş filtre, yaş ayırıcı ve santrifüjlü ayırıcı gibi farklı toplama teknolojilerinin kullanılabildiğini belirtir.

Boya ve toz boya tesisleri

Toz boya kabinleri, ürün hazırlama ve geri kazanım bölümlerinde uygun filtre sistemleri kullanılabilir.

Seramik ve cam üretimi

Hammadde hazırlama, karıştırma, kesme ve yüzey işleme sırasında oluşan ince tozların toplanmasında kullanılabilir.

Toz Toplama Sistemi Bileşenleri

Emiş başlığı

Tozun ilk yakalandığı bölümdür. Sistemin performansını doğrudan etkileyen en önemli bileşenlerden biridir.

Emiş başlığı:

• Toz kaynağına mümkün olduğunca yakın
• Çalışma işlemini engellemeyecek konumda
• Tozun doğal hareket yönünü destekleyecek şekilde
• Gereksiz ortam havası çekmeyecek ölçüde kapalı

tasarlanmalıdır.

Toz kaynağının tamamen veya kısmen çevrelenmesi, açık bir emiş ağzına göre daha kontrollü yakalama sağlayabilir. Lokal emiş sistemlerinde temel amaç, kirleticinin işyeri havasına yayılmadan önce yakalanmasıdır.

Hava kanalları

Kirli havayı emiş noktasından filtre ünitesine taşıyan hatlardır.

Kanal tasarımında:

• Kanal çapı
• Taşıma hızı
• Tozun yoğunluğu
• Parçacık büyüklüğü
• Aşındırıcılık
• Kanal uzunluğu
• Dirsek sayısı
• Branşman bağlantıları
• Temizleme kapakları

dikkate alınmalıdır.

Kanal içindeki hızın düşük olması tozun çökmesine ve tıkanmaya, gereğinden yüksek olması ise enerji tüketimi, gürültü ve aşınmanın artmasına neden olabilir.

Filtre ünitesi

Kirli havadaki partikülleri ayıran ana ekipmandır.

Uygulamaya göre:

• Kartuş filtre
• Torbalı filtre
• Jet pulse filtre
• Siklon
• Islak yıkayıcı
• Elektrostatik filtre
• Çok kademeli filtre sistemi

kullanılabilir.

Fan

Sistem içerisinde gerekli hava akışını ve negatif basıncı oluşturur.

Fan seçimi yalnızca hava debisine göre yapılmamalıdır. Filtre, kanal, dirsek, damper, emiş başlığı ve diğer bileşenlerde oluşan toplam basınç kaybı hesaplanmalıdır.

Toz haznesi

Filtre yüzeyinden ayrılan tozun toplandığı bölümdür.

Tozun miktarına ve işletme şekline göre:

• Çekmeceli hazne
• Varil
• Konteyner
• Big-bag
• Döner vana
• Helezon konveyör
• Pnömatik taşıma sistemi

kullanılabilir.

Filtre temizleme sistemi

Filtre yüzeyinde biriken tozun düzenli biçimde uzaklaştırılmasını sağlar.

Temizleme yöntemleri:

• Basınçlı hava darbeli jet pulse temizleme
• Mekanik silkeleme
• Ters hava ile temizleme
• Manuel temizlik

şeklinde olabilir.

Kontrol panosu

Fan, filtre temizleme sistemi, döner vana, sensörler ve diğer ekipmanların kontrolünü sağlar.

Panelde:

• Otomatik çalışma
• Manuel çalışma
• Filtre temizleme zamanlaması
• Diferansiyel basınç takibi
• Fan arıza alarmı
• Hazne seviye alarmı
• Yangın veya kıvılcım alarmı
• Frekans konvertörü kontrolü

bulunabilir.

Kartuş Filtreli Toz Toplama Sistemleri

Kartuş filtreler, kompakt bir gövde içinde geniş filtre yüzeyi sağlayan kıvrımlı filtre elemanlarından oluşur.

Genellikle:

• İnce ve kuru tozlarda
• Metal işleme uygulamalarında
• Toz boya sistemlerinde
• Kaynak ve taşlama dumanlarında
• Alanın sınırlı olduğu tesislerde

kullanılabilir.

Kartuş filtre seçiminde tozun parçacık büyüklüğü, nemi, sıcaklığı, kimyasal yapısı ve filtre yüzeyine yapışma eğilimi dikkate alınmalıdır.

Yapışkan, lifli veya nemli tozlar kartuş yüzeyinde hızlı tıkanmaya neden olabileceği için her uygulamada uygun olmayabilir.

Torbalı Filtre Sistemleri

Torbalı filtreler, kirli havanın kumaş filtre torbalarından geçirilerek partiküllerin ayrılması prensibiyle çalışır.

Torbalı filtreler:

• Yüksek toz yüklerinde
• Büyük hava debilerinde
• Çimento ve mineral tesislerinde
• Ahşap işleme tesislerinde
• Gıda ve kimya proseslerinde
• Sürekli çalışan üretim hatlarında

kullanılabilir.

EPA, kumaş filtrelerin partikülleri kirli gaz akımından ayırmak için kullanılan temel emisyon kontrol teknolojilerinden biri olduğunu belirtir. Filtrenin verimli çalışması için torba bütünlüğü, temizleme düzeni ve çıkış partikül seviyesi takip edilmelidir.

Siklon Toz Ayırıcılar

Siklon sistemlerinde kirli hava döner hareket oluşturacak biçimde gövdeye verilir. Santrifüj etkisiyle daha ağır parçacıklar dış duvara yönelir ve alt hazneye düşer.

Siklonlar çoğunlukla:

• İri talaşların
• Büyük parçacıkların
• Ağır tozların
• Yüksek toz yükünün

ön ayrıştırılmasında kullanılır.

İnce tozların tutulması için siklon sonrasında kartuş veya torbalı filtre gerekebilir.

Siklon kullanımı, ana filtreye gelen toz yükünü azaltarak filtrenin çalışma koşullarını iyileştirebilir.

Islak Toz Toplama Sistemleri

Islak sistemlerde partiküller su veya başka bir sıvıyla temas ettirilerek gaz akımından ayrılır.

Şu koşullarda değerlendirilebilir:

• Sıcak partiküller
• Kıvılcımlı işlemler
• Yapışkan tozlar
• Belirli yanıcı metal tozları
• Gaz ve partikülün birlikte bulunduğu uygulamalar

Ancak atık su oluşumu, korozyon, çamur tahliyesi, donma riski ve bakım ihtiyacı ayrıca değerlendirilmelidir.

Merkezi ve Lokal Toz Toplama Sistemleri

Lokal toz toplama sistemi

Tek bir makineye veya sınırlı çalışma alanına hizmet eder.

Avantajları:

• Kısa kanal hattı
• Bağımsız çalışma
• Kolay kurulum
• Belirli makineye özel kapasite
• Diğer üretim hatlarından etkilenmeme

Merkezi toz toplama sistemi

Birden fazla makine veya üretim noktasını ortak filtre ünitesine bağlar.

Avantajları:

• Tek noktadan toz toplama
• Merkezi bakım
• Büyük hava debilerinde ortak sistem
• Otomasyonla branşman kontrolü
• Filtre ünitesinin üretim alanı dışında konumlandırılabilmesi

Merkezi sistemlerde aynı anda çalışacak makine sayısı, branşman dengesi, kanal hızları ve ileride yapılacak kapasite artışları göz önünde bulundurulmalıdır.

Toz Toplama Kapasitesi Nasıl Belirlenir?

Sistemin kapasitesi yalnızca makine sayısına veya tesis alanına göre belirlenmemelidir.

Hesaplama sırasında:

• Tozun oluştuğu nokta
• Kaynağın boyutu
• Tozun yayılma yönü
• Parçacık büyüklüğü
• Toz yoğunluğu
• Aynı anda çalışan makine sayısı
• Gerekli yakalama hızı
• Kanal taşıma hızı
• Kanal uzunluğu
• Dirsek ve branşman sayısı
• Filtre basınç kaybı
• Fan kapasitesi
• Tozun sıcaklığı ve nemi

değerlendirilir.

Emiş debisinin düşük olması tozun kaynaktan kaçmasına neden olabilir. Gereğinden yüksek debi ise enerji tüketimini, filtre yükünü ve kanal aşınmasını artırabilir.

Filtre Malzemesi Nasıl Seçilir?

Filtre malzemesi tozun ve prosesin özelliklerine göre belirlenmelidir.

Seçimde şu kriterler dikkate alınır:

• Maksimum çalışma sıcaklığı
• Tozun parçacık boyutu
• Nem oranı
• Kimyasal yapı
• Aşındırıcılık
• Yağ veya yapışkan madde içeriği
• Elektrostatik özellik
• Yangın riski
• Filtre temizleme yöntemi
• Gerekli emisyon seviyesi

Yanlış filtre malzemesi hızlı tıkanma, yırtılma, basınç kaybının yükselmesi veya filtrasyon performansının düşmesine neden olabilir.

Yanıcı ve Patlayıcı Toz Riski

Bazı ahşap, metal, plastik, gıda, kömür ve kimyasal tozları belirli yoğunlukta havayla karıştığında yanıcı veya patlayıcı özellik gösterebilir.

Bu nedenle sistem tasarımından önce tozun özellikleri değerlendirilmelidir.

Riskli uygulamalarda:

• Patlama tahliye paneli
• Alevsiz patlama tahliye sistemi
• Patlama izolasyon vanası
• Kıvılcım algılama ve söndürme sistemi
• Antistatik filtre malzemesi
• Topraklama ve eş potansiyel bağlantı
• İletken kanal sistemi
• Uygun elektrik ekipmanı
• Kıvılcım tutucu veya ön ayırıcı
• Filtrenin bina dışında konumlandırılması

gibi önlemler gerekebilir.

OSHA, yanıcı toz bulunan sistemlerde ekipman, egzoz hattı ve elektrik tesisatının ilgili yangın ve patlama güvenliği gerekliliklerine uygun olması gerektiğini belirtir. Toz kolektörlerinde patlama koruması ve izolasyon bulunmaması ciddi risk oluşturabilir.

Toz toplama sistemi tek başına patlama güvenliğini garanti etmez. Toz analizi, risk değerlendirmesi ve gerekli koruma senaryosu uzman ekipler tarafından hazırlanmalıdır.

Filtrelenmiş Hava İç Ortama Verilebilir mi?

Filtrelenmiş havanın yeniden çalışma ortamına verilmesi enerji tasarrufu sağlayabilir; ancak bu işlem her uygulama için uygun değildir.

Karar verilirken:

• Tozun toksik olup olmadığı
• Kanserojen veya tehlikeli madde içerip içermediği
• Filtrenin ayırma performansı
• Filtre kaçağının izlenip izlenmediği
• Gaz veya buhar bulunup bulunmadığı
• Yangın ve patlama riski
• İlgili mevzuat
• Ek güvenlik filtresi ihtiyacı

değerlendirilmelidir.

Tehlikeli tozlarda havanın güvenli bir dış tahliye noktasına verilmesi veya ilave filtrasyon ve sürekli izleme gerekebilir.

Diferansiyel Basınç Takibi

Filtre öncesi ve sonrası arasındaki basınç farkı, filtrenin çalışma durumunu değerlendirmek için kullanılabilir.

Basınç farkının yükselmesi:

• Filtrenin tozla dolduğunu
• Temizleme sisteminin yetersiz çalıştığını
• Filtre yüzeyinde yapışkan tabaka oluştuğunu
• Hava debisinin değiştiğini

gösterebilir.

Basınç farkının olağandışı düşmesi ise filtre yırtılması, kaçak veya hatalı ölçüm ihtimaline işaret edebilir.

EPA, kumaş filtrelerde çıkış partikül konsantrasyonu ile torba kaçağı algılama sistemlerini filtre bütünlüğünün takip edilmesinde önemli göstergeler arasında sayar.

Toz Toplama Sistemi Montaj Süreci

Neksa Havalandırma tarafından yürütülen uygulama süreci genel olarak şu aşamalardan oluşur:

1. Saha keşfi

Toz oluşturan makineler, çalışma şekli, üretim yoğunluğu ve mevcut tesisat incelenir.

2. Toz özelliklerinin değerlendirilmesi

Tozun türü, yoğunluğu, sıcaklığı, nemi, aşındırıcılığı ve yanıcılık ihtimali belirlenir.

3. Emiş noktalarının tasarlanması

Makine ve prosese uygun davlumbaz, kabin veya bağlantı ağzı hazırlanır.

4. Hava debisi hesabı

Her emiş noktası için gerekli debi ve sistemin toplam kapasitesi hesaplanır.

5. Kanal projesi

Kanal çapları, branşmanlar, taşıma hızları ve basınç kayıpları belirlenir.

6. Filtre ve fan seçimi

Toz özelliklerine uygun filtre tipi, filtre yüzeyi ve fan kapasitesi seçilir.

7. İmalat ve montaj

Kanallar, davlumbazlar, konsollar, filtre ünitesi ve fan monte edilir.

8. Elektrik ve otomasyon

Fan panosu, jet pulse sistemi, sensörler ve boşaltma ekipmanları bağlanır.

9. Devreye alma ve dengeleme

Branşman hava debileri, fan yönü, filtre temizleme sistemi ve toz tahliyesi kontrol edilir.

Bakım ve Periyodik Kontrol

Toz toplama sistemlerinin düzenli çalışması için bakım programı oluşturulmalıdır.

Bakım kapsamında:

• Filtre torbası veya kartuş kontrolü
• Filtre temizleme sistemi kontrolü
• Basınçlı hava hattı kontrolü
• Diferansiyel basınç takibi
• Fan kanadı ve motor kontrolü
• Titreşim ölçümü
• Kanal tıkanıklığı kontrolü
• Emiş başlığı temizliği
• Döner vana ve helezon kontrolü
• Toz haznesinin boşaltılması
• Sızdırmazlık kontrolü
• Yangın ve patlama koruma ekipmanlarının testi
• Sensör ve alarm kontrolleri

yapılabilir.

Toz kolektörlerinin uygun şekilde işletilmemesi, temizlenmemesi ve bakımının yapılmaması çalışanların yeniden toza maruz kalmasına ve sistem performansının düşmesine neden olabilir.

Toz Toplama Sistemlerinde Yapılan Hatalar

• Emiş başlığının toz kaynağından uzak yerleştirilmesi
• Yetersiz hava debisi kullanılması
• Kanal hızının tozu taşımaya yetmemesi
• Gereğinden fazla dirsek kullanılması
• Branşmanların dengesiz tasarlanması
• Toza uygun olmayan filtre malzemesi seçilmesi
• Toz haznesinin zamanında boşaltılmaması
• Filtre temizleme sisteminin yanlış ayarlanması
• Yanıcı toz riskinin değerlendirilmemesi
• Fanın yalnızca debiye göre seçilmesi
• Bakım erişimi bırakılmaması
• Filtrelenmiş havanın kontrolsüz biçimde içeri verilmesi
• Sistem devrede değilken üretim yapılması

Bu hatalar emiş performansını düşürebilir, enerji tüketimini artırabilir ve filtrelerin kısa sürede tıkanmasına neden olabilir.

Neden Neksa Havalandırma?

Neksa Havalandırma olarak toz toplama projelerinde yalnızca filtre ünitesi değil, bütün sistem için çözüm geliştiriyoruz.

Hizmet kapsamımız:

• Saha keşfi
• Toz kaynağı analizi
• Lokal emiş başlığı tasarımı
• Hava debisi hesabı
• Kanal projelendirmesi
• Siklon sistemleri
• Kartuş filtre sistemleri
• Torbalı filtre sistemleri
• Jet pulse filtre sistemleri
• Fan seçimi ve montajı
• Toz boşaltma ekipmanları
• Kontrol panosu ve otomasyon
• Mevcut sistemlerin yenilenmesi
• Bakım ve teknik destek

Sistemi işletmenin üretim yapısına, çalışma yoğunluğuna ve tozun özelliklerine göre projelendiriyoruz.

Antalya Toz Toplama Sistemleri

Neksa Havalandırma olarak Antalya’da fabrikalar, metal işleme atölyeleri, ahşap üretim tesisleri, mermer işletmeleri, gıda tesisleri ve endüstriyel üretim alanları için toz toplama sistemleri kuruyoruz.

Yeni kurulacak sistemlerin yanı sıra mevcut filtre sistemlerinin kapasite artırımı, kanal yenilemesi, fan değişimi, filtre dönüşümü ve otomasyon iyileştirmesi için de hizmet sunuyoruz.

İşletmenizde oluşan tozun kaynağında toplanması, filtre sisteminin yenilenmesi veya merkezi toz emiş hattı kurulması için Neksa Havalandırma ile iletişime geçebilirsiniz.

Neksa Havalandırma
Telefon: +90 545 620 32 11